महत्त्वाच्या तारखा आणि वेळा
- गणेश चतुर्थी: सोमवार, 14 सप्टेंबर 2026.
- अनंत चतुर्दशी: शुक्रवार, 25 सप्टेंबर 2026 — अंतिम सामूहिक विसर्जनाचा दिवस.
- हैदराबादमध्ये घरची पूजा: सकाळी 10:59 ते दुपारी 12:35.
- खालील सर्व वेळा 14 सप्टेंबरच्या त्या-त्या शहरातील स्थानिक वेळा आहेत. त्या घरगुती स्थापना आणि पूजेसाठी दिल्या आहेत.
गणेश चतुर्थीला विनायक चविती असेही म्हणतात. विघ्ने दूर करणाऱ्या, बुद्धी आणि शुभारंभाची देवता असलेल्या गणपतीचा जन्मोत्सव म्हणून हा सण साजरा केला जातो. कुटुंबीय घरी मूर्तीची स्थापना करतात, पूजा आणि नैवेद्य अर्पण करतात आणि एकत्र आनंदाने उत्सव साजरा करतात.
या लेखात 2026 मधील तारखा, शहरांनुसार स्थापनेच्या वेळा, घरच्या पूजेचा संक्षिप्त क्रम आणि स्यमंतक कथेचा श्लोक दिला आहे. पहिल्यांदा पूजा करणाऱ्यांनाही समजावे म्हणून महत्त्वाच्या विधींचे अर्थ सोप्या भाषेत सांगितले आहेत.
सणाच्या तारखा आणि कालावधी
2026 मध्ये गणेश चतुर्थी सोमवार, 14 सप्टेंबर रोजी आहे. भाद्रपद शुक्ल चतुर्थी, म्हणजे शुक्ल पक्षाच्या चौथ्या तिथीला हा सण साजरा होतो.
अनंत चतुर्दशी शुक्रवार, 25 सप्टेंबर 2026 रोजी आहे. हा सार्वजनिक गणेशोत्सवाच्या अंतिम विसर्जनाचा दिवस आहे. 14 ते 25 सप्टेंबर या दोन्ही तारखा धरल्यास दिनदर्शिकेतील 12 दिवस होतात. चांद्र तिथी आणि नेहमीचा दिवस यांचा कालावधी सारखा नसतो. त्यामुळे प्रचलित ‘दहा दिवसांचा उत्सव’ हा उल्लेख 2026 साठी दिवसांची ठरलेली संख्या म्हणून घेऊ नये.
घरात मूर्ती किती दिवस ठेवायची हे कुटुंबाच्या प्रथेनुसार ठरते. अंतिम सामूहिक विसर्जन 25 सप्टेंबरला आहे म्हणून प्रत्येक घरात त्या दिवसापर्यंत मूर्ती ठेवणे आवश्यक नाही.
गणेश स्थापना आणि पूजेच्या वेळा
गणेश स्थापना म्हणजे मूर्ती स्थापित करून पूजेची सुरुवात करणे. स्थानिक सूर्योदय आणि सूर्यास्तावरून ठरवलेल्या दिवसाच्या मधल्या भागाला मध्याह्न काळ म्हणतात. गणेश पूजेसाठी हा काळ महत्त्वाचा मानला जातो; याचा अर्थ घड्याळातील नेमके दुपारचे 12 वाजता असा नाही.
खालील वेळा सोमवार, 14 सप्टेंबर 2026 रोजी घरगुती स्थापना आणि पूजेसाठी आहेत. सार्वजनिक मंडळे आणि मंदिरांचे वेळापत्रक वेगळे असू शकते. जिथे पूजा कराल तिथली व्यवस्था पाळा.
वेळा 24 तासांच्या पद्धतीत आणि त्या-त्या शहराच्या स्थानिक वेळेनुसार दिल्या आहेत. उदाहरणार्थ, 13:21 म्हणजे दुपारी 1:21. लागू असलेल्या ठिकाणी डेलाइट सेव्हिंग वेळ समाविष्ट आहे. परदेशातील वेळांचे भारतीय वेळेतून पुन्हा रूपांतर करू नका.
भारतातील पूजेच्या वेळा
| शहर | पूजेची वेळ |
|---|---|
| हैदराबाद | 10:59–12:35 |
| धर्मपुरी, करीमनगर, जगित्याल | 10:57–12:33 |
| आदिलाबाद | 10:59–12:35 |
| वारंगल | 10:55–12:31 |
| विजयवाडा | 10:51–12:27 |
| विशाखापट्टणम, विजयनगरम | 10:40–12:16 |
| तिरुपती | 10:56–12:32 |
| बेंगळुरू | 11:03–12:39 |
| चेन्नई | 10:52–12:28 |
| मुंबई | 11:22–12:58 |
| नवी दिल्ली | 11:04–12:41 |
| कोलकाता | 10:19–11:56 |
परदेशातील पूजेच्या वेळा
| शहर | पूजेची वेळ |
|---|---|
| न्यूयॉर्क, अमेरिकाEDT · UTC−04:00 | 12:04–13:21 |
| लॉस एंजेलिस, अमेरिकाPDT · UTC−07:00 | 11:35–13:12 |
| डब्लिन, कॅलिफोर्निया, अमेरिकाPDT · UTC−07:00 | 11:49–13:27 |
| डॅलस, अमेरिकाCDT · UTC−05:00 | 12:09–13:46 |
| लंडन, ब्रिटनBST · UTC+01:00 | 11:41–13:20 |
| टोरोंटो, कॅनडाEDT · UTC−04:00 | 12:04–13:38 |
| सिडनी, ऑस्ट्रेलियाAEST · UTC+10:00 | 11:38–12:14 |
| मेलबर्न, ऑस्ट्रेलियाAEST · UTC+10:00 | 11:38–12:39 |
या तक्त्यातील सर्व वेळा OnlineJyotish च्या हिंदू सणांच्या दिनदर्शिकेतून घेतल्या आहेत. इतर ठिकाणासाठी आमच्या हिंदू सणांच्या दिनदर्शिकेत तुमचे शहर निवडून सप्टेंबर 2026 ची माहिती पाहा. तुमच्या शहराची सणांची दिनदर्शिका पाहा
चंद्रदर्शन आणि स्यमंतक कथा
गणेश चतुर्थीच्या एका पारंपरिक मान्यतेनुसार संबंधित चतुर्थीच्या आचरणकाळात चंद्रदर्शन टाळतात. त्याचा संबंध मिथ्यापवाद, म्हणजे न केलेल्या चुकीचा आरोप होण्याच्या मान्यतेशी जोडला जातो. हा धार्मिक आचार आहे. सर्व ठिकाणी ‘संपूर्ण रात्र’ असा अर्थ न घेता स्थानिक तिथी आणि चंद्र दिसण्याची वेळ लक्षात घ्यावी.
स्यमंतक कथेत या प्रसंगी चंद्र पाहिल्यानंतर श्रीकृष्णावर स्यमंतक मणी चोरल्याचा आरोप झाल्याचे सांगितले आहे. चुकून चंद्रदर्शन झाल्यास ही कथा वाचणे किंवा ऐकणे हा पारंपरिक उपाय मानला जातो.
स्यमंतक कथेचा श्लोक
संपूर्ण कथा ऐकणे शक्य नसल्यास पुढील श्लोक 11 वेळा म्हणून गणपतीला भक्तिभावाने नमस्कार करण्याची पद्धत येथे सांगितली आहे.
सिंहः प्रसेनमवधीत् सिंहो जाम्बवता हतः।
सुकुमारक मा रोदीस्तव ह्येषः स्यमन्तकः॥अर्थ: सिंहाने प्रसेनाला मारले आणि जांबवानाने त्या सिंहाला मारले. लहान बाळा, रडू नकोस; हा स्यमंतक मणी तुझाच आहे.
संबंधित दोषाच्या निवारणासाठी केलेली पारंपरिक प्रार्थना म्हणून हे पठण केले जाते. श्रद्धा आणि गणेशस्मरण हा त्यामागचा मुख्य भाव आहे.
घरच्या पूजेची सोपी पद्धत
पूजेची जागा स्वच्छ करून साहित्य आधीच तयार ठेवा. हा संक्षिप्त मार्गदर्शक आहे. संपूर्ण मंत्रांसाठी घरची पूजापोथी किंवा पुरोहितांच्या सूचना पाळा.
मूर्ती आणि साहित्य तयार ठेवा
शक्य असल्यास रंग न दिलेली नैसर्गिक मातीची मूर्ती निवडा. फुले, फळे, मिळाल्यास कवठ, दुर्वा आणि नैवेद्य तयार ठेवा. काही तेलुगु सणपरंपरांमध्ये या दिवशी तुळस अर्पण करतात, तर इतर परंपरांमध्ये गणेशपूजेत तुळस वापरत नाहीत. तुमच्या कुटुंबाची प्रथा पाळा.
गणपतीचे आवाहन करा
मूर्ती आदराने स्थापित करून देवतेचे आवाहन करा. प्राणप्रतिष्ठा म्हणजे मूर्तीत दैवी सान्निध्याचे आवाहन करण्याचा विधी. तुमच्या घरच्या पद्धतीनुसार तो करा.
नैवेद्य तयार करा
प्रादेशिक परंपरेनुसार 21 उन्ड्राल्लु, कुडुमुलु किंवा मोदक अर्पण करा. हे वेगवेगळे प्रादेशिक पदार्थ आहेत. अन्न प्रथम देवाला नैवेद्य म्हणून अर्पण केले जाते आणि नंतर प्रसाद म्हणून वाटले जाते.
षोडशोपचार पूजा करा
सोळा सेवा किंवा अर्पणांद्वारे होणारी पूजा म्हणजे षोडशोपचार पूजा. पूजापोथीतील क्रमाने श्रद्धेने फुले आणि नैवेद्य अर्पण करा.
दुर्वा अर्पण करा
खालील दहा नावे म्हणताना प्रत्येक नावाला दुर्वांची दोन पाती अर्पण करा. उरलेले एकविसावे पाते सर्व नावे पुन्हा म्हणत अर्पण करा आणि तुमच्या प्रथेनुसार पूजा पूर्ण करा.
गणपतीची दहा नावे
या दुर्वा अर्पणात प्रत्येक नावाला दोन पाती आणि शेवटी एक पाते अर्पण करतात. ‘नमः’ म्हणजे नमस्कार.
- ॐ गणाधिपाय नमःगणांच्या अधिपतीला नमस्कार.
- ॐ उमापुत्राय नमःउमेच्या पुत्राला नमस्कार.
- ॐ अघनाशकाय नमःपापांचा नाश करणाऱ्याला नमस्कार.
- ॐ विनायकाय नमःविनायकाला नमस्कार.
- ॐ ईशपुत्राय नमःईश्वराच्या पुत्राला नमस्कार.
- ॐ सर्वसिद्धिप्रदायकाय नमःसर्व सिद्धी देणाऱ्याला नमस्कार.
- ॐ एकदन्ताय नमःएक दात असलेल्या प्रभूला नमस्कार.
- ॐ इभवक्त्राय नमःहत्तीचे मुख असलेल्या प्रभूला नमस्कार.
- ॐ मूषिक वाहनाय नमःमूषक वाहन असलेल्या प्रभूला नमस्कार.
- ॐ कुमारगुरवे नमःकुमाराच्या गुरूला नमस्कार.
विसर्जन आणि त्यामागील भाव
पूजेनंतर मूर्तीला आदराने निरोप देऊन पाण्यात विसर्जित करणे म्हणजे गणेश विसर्जन. भक्तांची विघ्ने दूर करत गणपती आपल्या दिव्य धामाला परत जातो, असा त्यामागचा भक्तिभाव आहे. अनंत चतुर्दशीचे अंतिम सामूहिक विसर्जन 25 सप्टेंबर 2026 रोजी आहे; घरच्या परंपरेनुसार आधीही विसर्जन करता येते.
रंग न दिलेल्या नैसर्गिक मातीच्या मूर्तीचे घरी पाण्याच्या पात्रात विसर्जन करता येते. फुले आणि सजावट आधी काढा. माती विरघळल्यावर स्वच्छ माती जमिनीत मिसळा. सामूहिक विसर्जनासाठी स्थानिक व्यवस्था पाळा.
या माहितीचा आधार
मूळ तेलुगु लेख श्री गोल्लपल्ली संतोष कुमार शर्मा यांनी धर्मसिंधूसारखे पारंपरिक ग्रंथ आणि दृक् सिद्धांत पंचांग गणनांचा अभ्यास करून लिहिला आहे. शहरांचे वेळापत्रक हे त्यांनी घरच्या पूजेसाठी दिलेले मार्गदर्शन आहे. प्रादेशिक प्रथा आणि सामूहिक कार्यक्रम वेगळे असू शकतात.
लेखाच्या अनुक्रमणिकेकडे परत जा
ज्योतिष आणि हिंदू संस्कृतीवरील सर्व लेख वाचा
Vedic Astrology/ Vastu/ Hindu Culture Articles: A Comprehensive Library
Featured Articles
Marriage Matching Complete Details
Lunar Eclipse Article for people living in US & Canada
Lunar Eclipse Article for people living in India
Past event timings, year-specific festival guides and historical one-time articles are kept here for reference.